Cultuur in het Zoldodal

De cultuur in Zoldo is natuurverbonden, ambachtelijk en nauw verbonden met hout. Je ziet haar aan de huizen, hoort haar in het dialect en beleeft haar het luidst tijdens carnaval, als de Gnaga door Fornesighe trekt.

Evenementenkalender

Wat er binnenkort in het dal te doen is. Voorbije evenementen verdwijnen automatisch.

Tabià: de hooischuren van het dal

Het typische gebouw van het dal is de tabià. De begane grond is gemetseld en werd vaak als stal gebruikt; daarboven staat een opbouw van houten balken waarin het hooi droogde en werd opgeslagen. De latwanden laten lucht door, de brede daken beschermen tegen sneeuw.

Veel tabià staan in Fornesighe, een van de mooiste dorpen van het dal, maar ook in Coi, Mareson en Pecol. Sommige worden nog als hooischuur gebruikt, veel zijn zorgvuldig verbouwd tot vakantiewoning. Let tijdens een wandeling op de details: dakspanen van lariks, oude initialen en jaartallen in de balken.

Carnaval in Fornesighe en de Gnaga

Het bekendste gebruik van het dal is het carnaval van Fornesighe, meestal gevierd in het eerste weekend van februari, met de grote optocht op zondag. In de optocht trekken figuren met gesneden houten maskers door het dorp. De belangrijkste is de Gnaga (uitgesproken als “njaga”): een gebogen oude vrouw op grote klompen, die in haar draagmand een vrolijke jongeman op haar rug draagt. Haar gezicht is een gesneden houten masker; volgens de overlevering gaat de figuur terug tot 1897.

Voor de optocht uit springt de Matazin rond in een bont kostuum met luide belletjes en kondigt de stoet aan. Het meest gevreesd is de Om Salvarech, de harige “wilde man uit het bos” met scherpe tanden. Bij het carnaval hoort ook een wedstrijd voor gesneden houten maskers van de bergcarnavals.

De maskers uit Zoldo zijn zo kenmerkend dat ze ook in musea te zien zijn, bijvoorbeeld in het Museo Maschere Dolomitiche in Sacile. In het dal zelf heeft Forno di Zoldo een klein museum voor maskers en houtinlegwerk in de voormalige dorpszuivelfabriek.

Het volgende carnaval van de Gnaga staat in de evenementenkalender hierboven.

Kerken en de “Michelangelo van het hout”

De oudste kerk van het dal is San Floriano in Pieve di Zoldo. Ze wordt al in de 12e eeuw vermeld en kreeg eind 15e eeuw haar gotische vorm. Van ver zichtbaar is de ongeveer 47 meter hoge klokkentoren, waarvan de spits met lariksspanen is gedekt.

Binnen staat het Zielenaltaar (Altare delle Anime) uit 1687, een vroeg werk van Andrea Brustolon. De beeldhouwer werd in 1662 in Belluno geboren, zijn ouders kwamen uit Zoldo. Hij leerde het vak in Venetië en Rome, sneed pronkmeubels voor Venetiaanse adellijke families en later vooral altaren en beelden voor kerken in de provincie Belluno. In de 19e eeuw noemden critici hem de “Michelangelo van het hout”.

Typisch voor het dal zijn ook de vele kleine wegkapelletjes, de capitelli, bij kruispunten en dorpsingangen.

De natuurtentoonstelling in Pieve

In de voormalige basisschool van Pieve di Zoldo laat de Mostra naturalistica zien welke dieren in de bossen en bergen rond het dal leven. Er staan opgezette vogels zoals bosuil, havik, Vlaamse gaai en auerhoen, en verder marmotten, marters, ree, gems en edelhert. Daarnaast sporen uit het bos: nesten, veren, schedels, pootafdrukken en een boomstam waarop je het werk van de specht ziet. Voor kinderen een mooie plek om te leren wie er in het bos woont, en een goed uitje op een regendag.

Openingstijden en actuele informatie vind je op de officiële pagina: musea en tentoonstellingen in het Val di Zoldo.

Taal: het Zoldano

Onder elkaar spreken veel inwoners Zoldano, een dialect dat taalkundigen als Ladinisch-Venetiaans indelen. Het is verwant aan het Ladinisch in Zuid-Tirol, maar had nooit direct contact met Tirol en is sterker door het Venetiaans gekleurd. Het gebied is volgens de Italiaanse minderhedenwet 482/1999 als Ladinisch erkend. Het oudste bekende geschrift in het Zoldano is een vertaling van de gelijkenis van de verloren zoon uit 1835.

Een woord dat je in het dal snel leert: tabià. En door de ijsmakerstraditie spreken veel Zoldanen uitstekend Duits.

KiKeSona: muziek in het Zoldano

Dat het Zoldano leeft, laat de band KiKeSona uit Forno di Zoldo horen. Ze zingen in het Zoldaanse dialect. Tekstschrijver en zanger is Augusto “Charly” Gamba. Bekend zijn het album Masa bèl, met nummers als “Le Bocole” en “Isolai”, en de EP Ora de torná, “tijd om naar huis te gaan”, een thema dat elke ijsmakersfamilie kent.

Zonnewijzers aan de huizen

Wie door de dorpen loopt, ziet aan veel gevels oude zonnewijzers, de meridiane, vaak met een spreuk in het Italiaans of Latijn.

Bronnen, erven en het dagelijks leven